Канстанцінопаль і Львоў сталі галоўнымі цэнтрамі гандлю. Асабліва вядомым было прадпрыемства Нікаровічаў, якія мелі аддзяленне ў Канстанцінопалі, дзе час ад часу знаходзіліся самі або накіроўвалі туды давераных асоб для забяспечання рынку Рэчы Паспалітай усходнімі паясамі.1 (ст.26)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Па рахунках, якія прыведзены ў рахункавай кнізе Нікаровічаў, устаноўлены асноўныя цэнтры вытворчасці, якія пападалі на тэрыторыю Рэчы Паспалітай праз Канстанцінопаль: у Малой Азіі - Ангора (паясы ангорскія), Бруса (паясы брускія), Марціфун (паясы марціпанавыя); у Сірыі - Алепа (паясы алепскія) і ў Персіі - Іспагань (паясы іспаганскія). Прывозіліся таксама і каштоўныя кітайскія паясы.1 (ст.26)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Вялікі попыт на ўсходнія паясы, іх высокі кошт (ад 4 да 500 дукатаў), які паваялічваўся з прычыны значных накладных выдаткаў, прымусілі купцоў пераключыцца з гандлю на прамысловую вытворчасць.1 (ст.26)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Персідскі пояс пач. XVIII ст. (Нацыянальны музей, Кракаў, Польшча; фота з сайту www.sztuka.pl)
Найбольш раннімі фабрыкамі, якія выпускалі ўсходнія тканыя паясы былі фабрыкі армян Якуба Пятровіча ў Канстанцінопалі і Яна Маркановіча ў Львове. У Галіцыі ўзнікае шэраг прадпрыемстваў саматужнага тыпу, якія затым развіваюцца ў персіярні. Росту вытворчасці паясоў садзейнічалі галіцкія магнаты, якія бяруць персіярні пад сваю апеку. Асабліва падтрымліваў развіццё вытворчасці паясоў гетман Юзаф Патоцкі і яго нашчадкі. У галіцкіх уладаннях Патоцкіх узнік шэраг прадпрыемстваў па вырабу паясоў саматужнага тыпу - у Станіславе, Бродах, Бучачы і інш., з якіх найбольшую вядомасць набыла персіярне ў Станіславе
(зараз Івана-Франкоўск, Украіна), які неўзабаве стаў цэнтрам вытворчасці шаўковых паясоў. Тут у 40-х гг. XVIII ст. пасяліўся армянін Місяровіч, які паклаў пачатак вытворчасці ўсходніх паясоў. У Станіславе таксама разгарнулася дзейнасць і Яна Маджарскага. Сюды для навучання накіроўваліся майстры з розных месц.1 (ст.27)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Спачатку станіслаўскія майстры прытрымліваліся ўсходніх узораў, але існуе меркаванне, што ўжо ў Станіславе, пад уплывам мясцовых густаў і патрэб усходнія ўзоры пачалі перарабляцца: пояс стаў карацейшы і вузейшы, канцы пояса атрымалі самастойнае арнаментальнае значэнне, каларыт набыў шматколернасць, яркасць і пачаў будавацца на рэзкіх кантрастах.1 (ст.27)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
У заходніх абласцях Украіны - Галіцыі, Падоллі і Валыні - вытворчасць шоўкавых паясоў распаўсюдзілася хутка. Дзеінічалі персіярні ў Пржэворску (у Любамірскіх), Куткожы (пад Злочавым у Лазінскіх), Хэлме (у Замойскіх), Угнаве (у Дзержыкаў), у Сокале, Сакалове, у Мендзыбожы (на Падоле ў Сяняўскіх і пазней - у Чартарыйскіх), у Цераспалі і Карцы на Валыні (у Чартарыйскіх).1 (ст.27)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
З гісторыі: Слуцкая мануфактура. У 40-50-х гг. XVIII ст. у Слуцку ўжо дзейнічала фабрыка, якая выпускала галуны, пазументы і іншыя залотныя вырабы.1 (ст.28)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960 Аднак мануфактура "перскіх паясоў" была перш заснаваная ў Нясвіжы. Лічыцца, што менавіта там склаўся тып будучага "слуцкага пояса".3 (ст.4)М.М. Яніцкая. В граде Слуцке (фотаальбом). Мінск, "Асобны", 2006 Між тым паясоў з паметкай "Нясвіж" пакуль не знойдзена. Узнікненне слуцкай "персіярні" адбываецца ў 1730-1740-я гг. на базе рэарганізацыі трох прадпрыемстваў -фабрыкі залотных галуноў, паясоў і "розных матэрый" - і перамяшчэння мануфактуры паясоў з Нясвіжа ў Слуцк.5 (ст.13)Высоцкая Н. Ф. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стагоддзяў. Мінск, "Беларусь", 1984.
У 1757 г. па даручэнню нясвіжскага ардыната Міхала Казіміра Радзівіла (Рыбанькі) - заснавальніка слуцкай "персярні" - мясцовыя майстры Іосіф Барсук, Тамаш Хаецкі і Ян Гадоўскі накіроўваюцца на вучобу ў Станіслаў. Яны не толькі асвоілі вопыт гэтай мануфактуры, але і прывезлі "персідскія, стамбульскія і кітайскія" станкі (існуе легенда, што станкі былі вывезены патаемна), а таксама выканалі дыпламатычную місію: па даручэнню магната запрасілі вядомага майстра Яна Маджарскага пераехаць ў Слуцк.5 (ст.13)Высоцкая Н. Ф. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стагоддзяў. Мінск, "Беларусь", 1984.
У канцы 1757 г. Ян Маджарскі (Ioannes, Jan Madżarski, Аванэс, Іван Манджарэнц, бацька Наума; "родам са Стамбула"; - пасля 1780 г.) быў ужо на Беларусі. У наступным годзе М. К. Радзівіл падпісвае з ім кантракт,5 (ст.13)Высоцкая Н. Ф. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стагоддзяў. Мінск, "Беларусь", 1984. згодна з якім Ян Маджарскі павінен быў "пасы рабіць з квятамі, фігуратыўнымі выявамі, манаграмамі, золатам, серабром, шоўкам паводле пададзенага абрысу (рысунку взору)".3 (ст.5)М.М. Яніцкая. В граде Слуцке (фотаальбом). Мінск, "Асобны", 2006 Таксама згодна з кантрактам Маджэранц павінен быў вывучаць "рабоце персідскай" іншых рамеснікаў. Плацілі ўсім рамеснікам "згодна ступені майсэрства".5 (ст.13)Высоцкая Н. Ф. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стагоддзяў. Мінск, "Беларусь", 1984.
Упамінанне ў кантракце "кнігі взораў", на аснове якіх павінны былі ткацца вырабы, дазволіла даследчыкам меркаваць, што мастацкая стылістыка слуцкіх паясоў ўжо была распрацавана мясовымі мастакамі да прыезда ў Слуцк Яна Маджарскага. Акрамя таго, нясвіжскія рэестры сведчаць аб вырабе "перскіх пасаў" ў Нясвіжы яшчэ да 1743 г., у той самы час калі ўзнікла персіярня ў Станіславе (1740-1742). Вядомасці выдаткаў Нясвіжскай фабрыкі і рэестры прададзеных ёю за 1757-1760 гг. паясоў даюць уяўленне аб іх агульным выглядзе, структура і каларыт якіх пазней праявіліся ў слуцкіх паясах.3 (ст.5)М.М. Яніцкая. В граде Слуцке (фотаальбом). Мінск, "Асобны", 2006
У перыяд 1760-1778 г. адбылося завяршэнне фарміравання тыпу "слуцкага пояса". У выніку шырыня пояса паменьшылася да 20-40 см, даўжыня змянілася да 260-450 см. "Голавы" пояса з'яўляюцца найбольш выразнымі элементамі кампазіцыі. Матывы ад трох, чатырох і болей скарачаюцца да аднаго, двух, радзей трох, якія павялічваюцца да 25-30 см. На канцах паясоў яшчэ іншы раз захоўваліся элементы ўсходняй арнаментыкі, але асноўны акцэнт рабіўся на раслінны матыў.5 (ст.13)Высоцкая Н. Ф. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стагоддзяў. Мінск, "Беларусь", 1984.
Слуцкі пояс набыў поўную кампазіцыйную заершанасць пры пераемніку і сыну Яна Маджарскага - Леоне Маджарскім (- 1811), які быў арандатарам слуцкай мануфактуры ў 1778-1807 гг. Гэты перыяд знаменаваны 1) з'яўленнем новага мастацкага рашэння сярэдніка пояса, у якім чаргаванне аднолькавай шырыні палос замяняецца рознымі па колеру, шырыні, арнаменту, 2) больў гучным каларытам, 3) аконтурваннем арнаменту малюнка канцоў пояса і 4) павышэннем увагі да мохраў, якія цяпер заўсёды прышываюць да пояса. Менавіта ў гэты перыяд 5) матывы мясцовай флоры поўнасцб выцясняюць персідскую арнаментыку.5 (ст.13)Высоцкая Н. Ф. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стагоддзяў. Мінск, "Беларусь", 1984.
Рэформы 90-х гг. ў Рэчы Паспалітай адбіліся на становішчы самога Лявона Маджарскага. Канстытуцыя 3 мая 1791 г. адкрыла яму доступ у рады шляхты. У 1792 г. ён становіцца камергерам пры двары Станіслава Аўгуста.1 (ст.30)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
З далучэннем Беларусі да Расіі Слуцк у 1795 г. робіцца павятовым горадам Мінскага намесніцтва. У рапарце Мінскага губернскага праўлення 1797 г. ёсць запіс аб мануфактурах за 1796 г. У гэтым дакуменце ўпамінаецца, што "ў мястэчку Слуцку належачая малалетняму князю Дамініку Радзівілу мануфактура польскіх кушакоў шляхціча Лявона Маджарскага". Той жа дакуімент прыводзіць дадзеныя аб памерах вытворчасці Слуцкай "персіярні". У прыватнасці там гаворыцца, што фабрыка Лявона Маджарскага вырабляе паясоў "шаўковых з золатам да 200 штук у год". Зарнавецкі (Ljngin Zarnowiecki) адзначае, што на персіярні Маджарскага мелася 24 ручных стана для вытворчасці паясоў. Супастаўляючы прыводзімае, даследчыкі дапускаюць, што на кожным стане за год выраблялася ў сярэднім 45 м тканых паясоў. Дапускаючы, што з прычыны працаёмкасці на кожны стан выпадала ў сярэднім па два ткача, то атрымліваецца, што ў 1796 г. агульная колькасць ткачоў на Слуцкай персіярні складала прыблізна 48 чалавек. Прынімаючы пад увагу, што яшчэ да 1792 г. вытворчасць паясоў была згорнута напалову, то, верагодна, агульная колькасць рабочых у перыяд росквіту фабрыкі дасягала больш за 100 чалавек.1 (ст.31-32)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
У сувязі з паніжэннем попыту на слуцкія паясы, выкліканай забаронай царскага ўрада на нашэнне кантушовых строяў, Лявон Маджарскі ў 1807 г. спыніў арэнду мануфактуры. У гэтым жа годзе Радзівілы прызначылі кіраўніком мануфактуры беларуса, былога пісара, а раней ткача Фаму (Тамаша) Барсука. Былая "персіярня" скараціла выраб паясоў і пашырыла выпуск парчовых узорыстых і залотных тканін, галоўным чынам, для патрэб царквы і касцёла. У 1835 г. Слуцкую "персіярню" арандавалі мясцовыя ткачы Юзэф і Піліп Дубіцкія, якія былі нашчадкамі вядомага роду беларускіх гравёраў па шкле. У 1848 г. мануфактура спыніла сваю дзейнасць.3 (ст.7)М.М. Яніцкая. В граде Слуцке (фотаальбом). Мінск, "Асобны", 2006
Канструктыўна-мастацкія асаблівасці. Паводле ніцянога складу слуцкія паясы падзяляюцца на "простыя", "паўлітыя" і "літыя". "Простыя" вырабляліся толькі з шаўковых нітак. "Паўлітыя" акрамя шоўку мелі дадатак каштоўных металічных (залатых і сярэбраных) нітак да арнаментаў.4 (ст.250)В.М. Бялявіна, Л.В. Ракава. Мужчынскі касцюм на Беларусі. Мінск, "Беларусь", 2007 Асабліва каштоўнымі былі цяжкія "літыя" (lamé d'or) паясы, гладкая бліскучая паверхня "літых" паясоў дасягалася залотнай (валачонай) ніткай утку, што закрывала шаўковую аснову.5 (ст.14)Высоцкая Н. Ф. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стагоддзяў. Мінск, "Беларусь", 1984. Залотныя ніткі ў сваю чаргу расплюшчваліся пракаткай праз металічныя валы - каляндры6 (ст.111)Лазука Б. А. Гісторыя беларускага мастацтва (у двух тамах). Мінск, "Беларусь", 2007 (валы, як лічыцца, былі прывезены тайна па частках ў Беларусь з Канстанцінопаля Янам Маджарскім).5 (ст.14)Высоцкая Н. Ф. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Беларусі XII-XVIII стагоддзяў. Мінск, "Беларусь", 1984. "Літыя" паясы змяшчалі металічныя ніткі ў арнаменце і фоне. Правы іх бок быў цалкам затканы залатой ніткай, якая закрывала шаўковую аснову. Найбольш дарагія з такіх паясоў утрымлівалі да 2 фунтаў золата.4 (ст.250)В.М. Бялявіна, Л.В. Ракава. Мужчынскі касцюм на Беларусі. Мінск, "Беларусь", 2007
Невядомы мастак. Партрэт Іосіфа Жагеля ў кантушовым строі. Канец XVIII ст. (Нацыянальны мастацкі музей Беларусі, Мінск)
Канструктыўна слуцкі пояс складаўся з дзвюх "галоў", сярэдніка, аблямоўкі (бардзюраў) і мохраў. Велічыня сярэднка прыблізна суадносілася да памераў "галавы" як 1х16, а шырыня "галавы" да шырыні аблямоўкі як 1х8. Даўжыня слуцкіх паясоў вагалася ад 2 да 4,5 м, шырыня прыблізна ад 30 да 45 см.4 (ст.250)В.М. Бялявіна, Л.В. Ракава. Мужчынскі касцюм на Беларусі. Мінск, "Беларусь", 2007 На "голавах" поясу звычайна змяшчалі дзве сіметрычныя выявы букетаў кветак і іншых раслінных матываў. Сярэднік запаўняўся папярэчнымі аднатоннымі ці арнаментаваныя палосы, радзей - сеткавым узорам ці ў "гарошак". Па бардзюру ішоў раслінны звіты ў паласу арнамент. Канцы завяршаліся паласой (шлячком), матывы якой звычайна паўтаралі аздобу сярэдніка.6 (ст.111)Лазука Б. А. Гісторыя беларускага мастацтва (у двух тамах). Мінск, "Беларусь", 2007
Калеры паясоў былі розныя: цёмна-чырвоны, малінавы, блакітны, зялёны, белы, чорны ў спалучэнні з золатам і серабром. Адзін бок пояса звычайна быў светлы, а адваротны - цёмны. Часам паясы рабілі чатырохбаковымі (па ўсёй даўжыні яны былі падзелены на дзве палавіны з утком рознага колеру). Іх падпяразвалі на той ці іншы бок у залежнасці ад жыццёвых акалічнасцей. Ужыванне масяжовай валкоўніцы надавала паясам надзвычай прыгожы бляск.4 (ст.250)В.М. Бялявіна, Л.В. Ракава. Мужчынскі касцюм на Беларусі. Мінск, "Беларусь", 2007
Падчас у знешнім выглядзе паясоў адбіваліся некаторыя палітычныя падзеі. Так, напрыклад, пасля знішчэння аўтаноміі Літвы і поўнага аб'яднання яе з Польшчай фабрыка выпусціла паясы з выявай польскага арла. Адмена канстытуцыі 3 мая была адзначана выпускам зялёных паясоў, затканых серабром (зялёны колер сімвалізаваў надзею і месяц май), якія называліся "пазітыўкамі" і якія насілі прыхільнікі канстытуцыі ў знак пратэсту.1 (ст.30)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Насілі паясы складзенымі па аснове ў 2-4 разы і завязвалі некалькімі спосабамі: канцы пояса завязваліся бантам злева на таліі, з выстаўленымі з двух бакоў ці схаванымі канцамі.4 (ст.250)В.М. Бялявіна, Л.В. Ракава. Мужчынскі касцюм на Беларусі. Мінск, "Беларусь", 2007
Слуцкія паясы, як правіла, мелі наступныя меткі: "Sluck","Sluciae", 'IAANES MADZARSKI", "JOANES MADZARSKI", "Sluciae fecit", "Mefecit Sluciae", "Mefecit Slutiae" ("Мяне зрабіў Слуцк"). Пасля далучэння тэрыторыі Беларусі да Расіі ў канцы XVIII ст. былі распрацаваны і меткі і ў рускай транскрыапцыі, якія ткаліся лацінскім шрыфтам і кірыліцай: "Wogradae" - "Sluciae"; у верхнім радку "ЛЕО МА", у ніжнім "ЖАРСКІ", а з другога боку ў верхнім радку "ВЪГРАЪ", у ніжнім "СЛУЦКЪ", або "В ГРАДЪ СЛУЦКЪ" ці "ВЪГРАДЪ СЛУЦКЪ".3 (ст.7)М.М. Яніцкая. В граде Слуцке (фотаальбом). Мінск, "Асобны", 2006
Уплыў слуцкай вытворчасці. Попыт на слуцкія паясы быў такі вялікі, што выклікаў паяўленне мнргіх персіярань у розных частках Рэчы Паспалітай. На тэрыторыі Беларусі найбольш вядомымі былі персіярні ў Нясвіжы, у Жмігурдах (каля Горліц, у Радзівілаў), у Ружанах (ваяводства Навагрудскае, у Сапегаў; метка FR), на Падляссі (у князя Міхаіла Агінскага), у Карэлічах, Гарадніцы і Ласосне (пад Гродна; меткі на паясах адсутнічаюць). На тэрыторыі Польшчы атрымалі вядомасць персіярні ў Кабылках і Ліпкаве (пад Варшавай), шэраг прадпрыемстваў у Кракаве, прадпрыемства ў Джэвіцах (пад Радамам), а таксама прадпрыемства у Гданьску (у прадмесці Шыдлоўцы). Гэтыя прадпрыемствы знаходзіліся пад моцным уплывам Слуцкай фабрыкі і звычайна паясы гэтых персіярань ішлі пад назваю "слуцкіх паясоў).1 (ст.43)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Кантушовы строй Яна Патоцкага, каля 1770 г. (Нацыянальны музей, Кракаў, Польшча; фота з сайту www.muzeum.krakow.pl)
У большасці выпадкаў персіярні засноўваліся магнатамі або прадстаўнікамі шляхты, якія перадавалі справу прадпрыемцам таксама, як і ў Слуцку. Гэта тлумачыцца тым, што па заканадаўству, якое існавала ў Рэчы Паспалітай да 1791 г. гандлёва-прадпрымальніцкая дзейнасць была забаронена феадальнаму саслоўю пад пагрозай пазбаўлення шляхецкай годнасці. Акрамя таго, мелася значная колькасць саматужнікаў, якія выраблялі шаўковыя паясы.1 (ст.43-44)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Звычайна гэтыя персіярні і саматужныя майстэрні не выпрацоўвалі свайго індывідуальнага афармлення пояса. Яны выкарыстоўвалі ўжо гатовыя ўзоры, усходнія і слуцкія, часам уносячы ў іх некаторыя змены. У некаторых выпадках падобныя персіярні паслужылі асновай для ўзнікнення значных прадпрыемстваў шаўковых паясоў з індывідуальнымі асаблівасцямі распрацоўкі арнаменту. Такія прадпрыемствы распрацавалі разнавіднасць слуцкага пояса, якую можна назваць польскім тыпам.1 (ст.44)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
У аснову польскага пояса былі пакладзены памеры, чляненне і структура арнаменту, распрацаваныя ў луцкай персіярні. Адрозненне польскіх паясоў ад слуцкіх заключаецца ў характары арнаменту і каларыце. У асобных выпадках выкарыстоўвалася арнаментацыя слуцкіх паясоў, але ў самастойнай трактоўцы. Пачатак распрацоўкі тыпу польскага пояса быў пакладзены Гродзенскай персіярней і атрымала развіццё на варшаўскіх фабрыках (Кабылкі і Ліпкава). Заключны этап выпрацоўкі польскага пояса - Карэц на Валыні.1 (ст.44)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Вытворчасцю паясоў тыпу слуцкіх заняліся шаўкаткацкія прадпрыемствы Францыі, з якіх найбольш вядомай была фабрыка ў Ліёне, якая належала П'еру Тусэну Дэшазэль.1 (ст.88)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Лёс слуцкіх паясоў у пазнейшыя часы. Пасля таго як слуцкія паясы страцілі сваё прамое практычнае назначэнне, іх мастацкая каштоўнасць прыводзіла да выкарыстання ў іншых мэтах. З тканін слуцкіх паясоў нярэдка вырабляліся культавае адзенне і рэчы, асабліва шматлікія рэчы каталіцкага царкоўнага ўжытку. Сустракаюцца рэчы і армяна-грэгар'янскага царкоўнага ўжытку, што тлумачыцца тым, што армяне мелі непасрэдныя адносіны да вытворчасці паясоў.1 (ст.47)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
У XIX ст. слуцкія паясы робяцца прадметам збору сярод аматараў-антыквараў. У 2-й палове XIX ст. пачынаецца навуковае збіранне паясоў, атрымаўшае развіццё ў XX ст. Слуцкія паясы калекцыяніруюцца музеямі і асобнымі людзмі. Нярэдка некаторыя асобы для атрымання большай выгады пры продажы паясоў рэзалі іх напалову і прадавалі кожную састку пасобку, ці наадварот - з частак сшывалі цэлы пояс або частку пояса.1 (ст.48)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960
Арнат пашыты з слуцкага пояса. Сяр. - апошняя чв. XVIII ст. (Троіцкі касцёл, Чарнаўчыцы, Брэсцкая вобл.; фота: Г.Л. Ліхтаровіч)
Багатая калекцыя слуцкіх паясоў мелася ў Нясвіжы - маяраце князёў Радзівілаў. Пазней гэтая калекцыя (32 паясы) была перадана ў Беларускую Дзяржаўную карцінную галерэю і страчана ў час Вялікай Айчыннай вайны.1 (ст.48)Л.І. Якуніна. Слуцкія паясы. Мінск, Выдавецтва Акадэміі навук БССР, 1960 Паводле слоў некаторых сведкаў, калекцыю паясоў вывезлі ў 1941 г. у Кёнігсберг разам з сабраннем абразоў.cНадежда Белохвостик. Белорусские шляхтичи носили слуцкие пояса по ошибке. "Комсомольская правда в Беларуси" Некаторыя ўладальнікі палілі паясы, для таго каб выплавіць адтуль серабро ці золата (у адным поясе магло знаходзіцца 400-800 грамаў каштоўнага метала). У пачатку XX ст. на аўкцыёнах Еўропы паясы слуцкага тыпу ацэньваліся ў 300 тысяч даляраў.3 (ст.7)М.М. Яніцкая. В граде Слуцке (фотаальбом). Мінск, "Асобны", 2006
Слуцкія паясы знаходзіліся таксама і ў калекцыі Івана Луцкевіча, якая склала аснову будучага Беларускага музея ў Вільні, заснаванага ў 1921 г. і названага яго іменем. Пасля ліквідацыі музея ў канцы 1944 г. найбольш значныя экспанаты засталіся ў Літве ці трапілі ў Маскву.lБеларускі музэй у Вільні. Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі Менавіта слуцкія паясы з калекцыі І. Луцкевіча ўбачыў Максім Багдановіч у рэдакцыі газеты "Наша Ніва", падчас сваёй адзінай ў жыцці паездкі ў Вільню летам 1911 г. Менавіта гэтыя паясы і надхнілі паэта на напісанне верша "Слуцкія ткачыхі".dСлуцкие пояса: тайны исчезновения и находок. www.radziwill.by
У Расіі багатую калекцыю слуцкіх паясоў сабраў у Маскве П.І. Шчукін. Экспарт поясоў у Маскву з Польшчы і Літвы помог наладзіць сакрысты аднаго з касцёлаў у Маскве (магчыма Св. Людовіка на Лубянцы). Першыя пастаўкі з заходніх губерній Расійскай імперыі пачаліся ў 1890 г. Паясы паступалі, у прыватнасці, з–пад Каўнаса і з–за Віслы. У 1912 г. калекцыю Шчукіна згодна з яго его завяшчаннем атрымаў Імператарскі (сёння — Дзяржаўны) гістарычны музей.dСлуцкие пояса: тайны исчезновения и находок. www.radziwill.by
Зараз значная колькасць слуцкіх паясоў захоўваецца ў Маскве (Дзяржаўны гістарычны музей РФ); Санкт_Пецярбургу (Расійскі этнаграфічны музей, Рускі музей, Эрмітаж); Львове (Музей мастацкага промыслу і этнаграфіі Акадэміі навук Украіны); Варшаве і Кракаве (Нацыянальныя муўеі Рэспублікі Польшча); у шэрагу польскіх акруговых музеяў: у Познані, Плоцку, Гданьску; у музеях Каўнаса і Вільнюса; у іншых музеях свету.3 (ст.7-8)М.М. Яніцкая. В граде Слуцке (фотаальбом). Мінск, "Асобны", 2006 У Беларусі зараз знаходзяцца ў цэлым стане толькі некалькі паясоў, але ў асноўным нешматлікія фрагмены.cНадежда Белохвостик. Белорусские шляхтичи носили слуцкие пояса по ошибке. "Комсомольская правда в Беларуси"
| Фотагалерэя |
| Экспазіцыя слуцкіх паясоў з Дзяржаўнага Гістарычнага музея РФ (Масква) ў Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі (Мінск) з 29.09 па 13.12.2005 г. (Фота: Г.В. Колесень, крыніца: www.minsk.gov). |
| Экспазіцыя слуцкіх паясоў з Дзяржаўнага Гістарычнага музея РФ (Масква) ў Мастацкім музеі Беларусі (Мінск) з 5 мая 2008 г. (Фота: Глеб Лабадзенка, крыніца: labadzenka.by). |
|
