Прыкладное мастацтва

|

|

|

|

|

Найстаражытныя ўпрыгожанні знойдзеныя на тэрыторыі Беларусі адносяцца да эпохі позняга палеаліту і ўяўляюць сабой у большасці выпадкаў прыстасаваныя прыродныя формы. З мезалітычнай эпохі на тэрыторыі Беларусі вядомы пакуль адзінкі дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва - арнаментаваныя прадметы побыту. У эпоху неаліту прыродныя формы пачынаюць мадэліравацца ў залежнасці ад існаваўшых традыцый і ў адпаведнасці з првзначэннем і густам выканаўцы. З канца неаліту пашыраецца выраб упрыгожанняў з бурштыну. У бронзавую эпоху да традыцыйных матэр'ялаў далучаюцца вырабы з бронзы і медзі. У эпоху жалеза распаюсюджваюцца упрыгожанні з металу, часам аздобленыя выемчатымі эмалямі, і шкляныя вырабы, з якіх найбольшую колькасць складалі пацеркі, якія былі характэрны для ўсіх рэгіёнаў Беларусі.

У эпоху неаліту распачынаецца вытворчасць керамікі, якая акрамя выканання непасрэдных побытавых функцый, з'яўлялася шырокім полем для арнаментальнай дзейнасці, якая дасягнула росквіту ў развітым і познім неаліце. Пэўнае адзінства форм і арнаментацыі, якое было характэрна для ранняга неаліту, у пазнейшыя часы змяняецца рэгіянальнымі адрозненнямі, што было звязана з развіццём асобных археалагічных культур. У бронзавым веку вялікапамерныя вострадонныя формы гаршкоў, якія былі характэрныя для эпохі неаліту, змяняюцца больш разнастайнымі, пераважна пласкадоннымі. Плошча, якую займаў на посудзе арнамент, у большасці выпадкаў звузілася, за некаторым выключэннем, як напрыклад у носьбітаў паўночнабеларускай культуры, дзе захавалася неалітычная традыцыя аздабляць усю паверхню вырабаў. З развіццём касмаганічных культаў у арнаментах з'яўляюцца салярныя і лунарныя сімвалы, знакі нябесных з'яў, некаторыя элементы якіх захаваліся ў беларускай народнай традыцыі да нашых часоў. У эпоху жалеза керамічны посуд вырабляўся з мясцовых матэр'ялаў спосабам стужкава-кальцавога налепу. Арнамент зазвычай наносіўся на верхні край пасудзін.

У буйных рамесніцкіх цэнтрах на тэрыторыі Беларусі была наладжана ўласная вытворчасць шкла, з якога выраблялі шматлікія упрыгожанні і посуд. Сярод упрыгожанняў са шкла шырокае распаўсюджанне атрымалі пацеркі. У пачатку XI стагоддзя са шкла пачалі вырабляць бранзалеты самага разнастайнага спалучэння форм і колераў. Са шкла выраблялі таксама скроневыя кольцы, якія формамі і колерам паўтаралі бранзалеты, але былі значна вузейшыя. Пярсцёнкі былі як шкляныя, так і металічныя, у якія устаўляліся дробныя кавалачкі шкла. Шкляны посуд вырабляўся для патрэб у побыце, а таксама для аптэчных і літургічных мэтаў.

Мастацкая апрацоўка металу вялася не толькі ў буйных гарадах, але і ў невялічкіх паселішчах. Практычна ўсе вядомыя ў Еўропе тэхнічныя прыёмы, звязаныя з гэтым відам рамяства, былі вядомы на землях Беларусі. З кавальскіх вырабаў вялікую колькасць складаюць прадметы побыту, зброя і воінскі рыштунак. З ювелірным майстэрствам былў звязаны выраб упрыгожанняў і культавых рэчаў, дзе шырока ужываліся такія тэхнічныя прыёмы, як чаканка, гравіраванне, філігрань, зярненне, эмаліраванне. Найлепшым прыкладам прымянення апошняй тэхнікі з'яўляўся крыж, які быў выкананы на загад Еўфрасінні Полацкай.

З X стагоддзя на тэрыторыі Беларусі атрымоўвае распаўсюджанне ганчарны круг, дзякуючы якому пачынаецца масавая вытворчасць глінянага бытавога посуду. Керамічны посуд становіцца больш зграбным і разнастайным па форме, а дэкор больш упарадкаваны і рытмічны, які па тэхналогіі выканання можна падзяліць на прачэрчаны і ляпны.З развіццём мураванага дойлідства пачынаецца масавая вытворчасць і паліўных керамічных пліт, якімі аздаблялі сцены і асабліва падлогу мураваных храмаў.

Разам з вырабам разнастайных рэчаў са скуры, развівалася і мастацтва мастацкай апрацоўкі гэтага матэр'ялу. Распаўсюджанымі формамі аздаблення былі арнаментальная вышыўка і цісненне. Асаблівая увага надавалася афарбоўцы скуры. Па невялікіх знайдзеных фрагментах тканіны можна скласці уяўленне аб узроўні ткацтва на беларускіх землях у гэты перыяд, які быў даволі высокі і багатым на асартымент вытворчасці.

З'яўляючыся найбольш запатрабаванымі з рамёстваў ювелірная справа і злотніцтва было найбольш распаўсюджаным відам дэкаратыўнага мастацтва. Ювеліры і злотнікі ў XV стагоддзі, як і прадстаўнікі іншых рамёстваў, ў буйных гарадах пачалі аб'ядноўвацца ў цэхі. Асартымент ювелірных вырабаў ахопліваў як культавыя рэчы - абклады для абразоў і кніг, літургічныя прадметы і посуд, так і свецкія рэчы - прадметы побыту, упрыгожанні, зброя і рыштунак. Тэхніка выканання вызначалася разнастайнасцю і спалучэннем некалькі відаў мастацкай апрацоўкі.

Ліцейная справа была засяроджана ў буйных гарадах, сярод якіх асабліва вызначаўся Нясвіж, дзе Г. Мользер вырабляў бронзавыя гарматы для замка. Пасля адліцця гарматы, як і большасць іншых ліцейных вырабаў, аздабляліся чаканенымі рэльефнымі малюнкамі і гравіравальнымі надпісамі. Высокім узроўнем вызначалася звоналіцейная справа, сведчаннем чаму звон з Моладава, які акрамя мастацкай вартасці уяўляе сабой помнік старабеларускага пісьменства тых часоў.

Рысы характэрныя для дэкору ювелірных і ліцейных вырабаў паўтараліся і ў кавальскай справе, у якой усё больш увагі надавалася не толькі тэхнічнаму, але і мастацкаму узроўню выканання. Найбольшага росквіту кавальскае мастацтва дасягае ў XVII стагоддзі.

Інтэнсіўнае развіццё керамікі у гэты перыяд перш за ўсё датычыць кафельнай вытворчасці, якая ужывалася у якасці канструктыўных і дэкаратыўных элементаў печаў і камінаў, абліцовачнага матэр'яла сцен у манументальных пабудовах. Гаршковая кафля, вядомая яшчэ з часоў старажытнага Рыма, у XVI стагоддзі змяняецца каробкавай. Сціплае кафельнае аздабленне паступова становіцца усё больш складаным, асабліва з пачаткам вытворчасці паліўнай керамікі і пад уздзеяннем рэнесанснага стылю, які дапоўніў кафельны дэкор выявамі сюжэтных кампазіцый і партрэтамі. Майстэрства вырабу кафлі атрымала вядомасць далёка за межамі Беларусі, асабліва у другой палове XVII стагоддзя, калі беларускія майстры у вялікай колькасці працавалі ў Маскоўскай дзяржаве, куды яны прынеслі тэхніку вырабу паліхромнай кафлі.

Форму шклянога посуду па другую палову XV стагоддзя вызначла стылістыка готыкі, якая надла яму пераважна выцягнутыя прапорцыі. У XVI стагоддзі фарміраванне мясцовых рысаў разам з уздзеяннем рэнесанснай стылістыкі выяўлялася ў перавазе канічных і шарападобных форм. У якасці аздаблення ужываліся каляровыя шкляныя ніці і жгуты, пячаткі, носпісы эмалямі, фарбамі і золатам. У карыстанні каля паловы шклянога посуду складаў прывазны - пераважна венецыянскае, багемскае і польскае шкло.

На працягу XV - XVII стагоддзя тканіны шырока імпартаваліся з Італіі, Іспаніі. Знаёмства з захлднееўрапейскай традыцыяй ткацтва і арнаментальнай вышыўкі паўплывала на развіццё мясцовай школы.

Перыяд інтэнсіўнага развіцця і росквіту ювелірнага мастацтва, якое дасягнула высокага узроўню. Гэта адчуваецца перш за ўсё па вырабах, прызначаных для культавага ужытку. Асабліва вызначаюцца абклады і воты абразоў і кніг, якім уласціва разнастайнасць пластычнага вырашэння і багацце дэкаратыўнага аздаблення. Не меньш высокі мастацкі ўзровень маюць прадметы літургічнага прызначэння, для якіх характэрна выкарыстанне разнастайных тэхнік і прыёмаў у апрацоўкі паверхні. Імкненне арыстакрацыі да вытаньчанага быту патрабавала вытворчасці розных рэчаў для упрыгожання інтэр'ера і посуду.

Званаліцейная справа была наладжана у многіх гарадах беларусі, і не гледзячы на дарагавізну гэтага прадпрыемства, званы адліваліся ў вялікай колькасці. Буйным цэнтрам званаліцейнай справы была Вільня, якая аказвала значны уплыў на развіцце гэтага віда мастацтва ў Беларусі. З сярэдзіны XVIII стагоддзя вытворчасць літых вырабаў з жалеза і чугуна адбывалася за кошт прыватных прадпрыемстваў, з якіх найбуйнейшым быў чыгуналіцейны завод графа Храптовіча, заснаваны у 1794 годзе ў Вішнева.

Значную частку прадукцыі з металу складалі каваныя вырабы. Кавальская справа была распаўсюджана у многіх гарадах Беларусі і працавала на задавальненне патрэб як касцёлаў і цэркваў так і прыватных асоб.

У пачатку XVIII стагоддзя ў Беларусі, як у іншых краінах, шырокае распаўсюджанне атрымоўвае распісная кафля, якая вырабляецца па ўзору галандскай. Для яе характэрна пераход ад барэльефнага дэкору да размалёўкі з адлюстраваннем бытавых сцэн. Акрамя таго працягвала равівацца традыцыя паліўной керамікі, закладзеныя ў мінулыя стагоддзі.

XVIII стагоддзе лічыцца часам узнікнення беларускага фаянсу, цэнтрамі вытворчасці якога сталі мануфактуры ў Свержані і Целеханах. Прадукцыя гэтых манкфактур, якая была прызначана для ўнутранага рынку і ішла на ўпрыгожанне палацаў і паркаў, на раннім этапе нагадвала творы славутых фабрык Італіі і Францыі, а больш позняя, барочная па форме і дэкору, набыла мясцовы характар з характэрным лаканізмам і стрыманасцю аздаблення.

У XVIII стагоддзі дасягнула высокага ўзроўня шкляная вытворчасць, асабліва прадукцыя шкляных мануфактураў князёў Радзівілаў у Налібоках і Урэччы, якія славіліся таксама крышталёвымі вырабамі. Шкляныя вырабы у XVIII стагоддзі ў асноўным былі з безколернага шкла. Для вырабаў характэрна асіметрычнасць прафіляваных ножак і чаш бакалаў, кілішкаў, кубкаў. Па узроўню дасягненняў урэцка-налібоцкае шкло з'ява не меньш значная, чым слуцкія паясы, і з'яўляецца такім жа сымвалам беларускага мастацтва, як крышталь "бакара" у Францыі, венецыянскае шкло ў Італіі, багемскае шкло і хрусталь у Чэхіі.

Характэрная для стылю барока ў XVIII стагоддзі зацікаўленасць культурай Усходу знайшла адбітак у захапленні тканымі шоўкавымі паясамі, сярод якіх найбольшым побытам карысталіся персідскія. Значны попыт на паясы і іх высокі кошт падштурхнулі гандляроў перйсці да іх самастойнай вытворчасці, для чаго аткрываліся спецыяльныя ткацкія мануфактуры - "персіярні". Самай вядомай на тэрыторыі Беларусі была Слуцкая мануфактура, вырабы якой атрымалі славу ва ўсёй Еўропе. З цягам часу для паясоў была распрацавана свая мясцовая стылістыка, якая вельмі адрознівалася ад усходняй. Акрамя слуцкай, добра вядомай была Гродзенская мануфактура, вырабы якой адзначаны уплывам французскага дэкаратыўнага мастацтва.

Багатая мастацкая традыцыя беларускага ткацтва спрыялі стварэнню мануфактур па вырабу шпалер, ворсавых дываноў, кілімаў. Найбольшую вядомасць набыла радзівілаўская мануфактура па вытворчасці шпалер ў Карэлічах. Да нашых дзён захавалася некалькі шпалер з серыі, якую выткалі па загаду князя Міхала Радзівіла і якія з'яўляюцца вышэйшымі дасягненнямі з вядомых карэліцкіх вырабаў. Шырока была распаўсюджана вытвочасць кілімаў і дываноў. Тэхніка выканання апошніх, якая на тэрыторі Беларусі дагэтуль была амаль не знаёмая, вызначала і характар арнаментацыі - усходнія узоры з невялікімі уключэннямі мясцовых матываў.

У VIII стагоддзі ў Беларусі была наладжана вытворчасць разнастайных відаў шаўковых і залотных тканін, шаўковых і залотных карункаў, набіванкі. У тканінах мясцовых мануфактур прасочваецца стылістычная эвалюцыя ад барока і ракако да класіцызму. Перамены у вышыўцы былі звязаны з увядзеннем новых матэр'ялаў і тэхнічных прыёмаў, выкарыстоўванні шкляруса, перламутру, бліскавак. Вышыўка выконваецца біццю і каніцеллю. Рэльефная вышыўка змяняецца гладдзю. Сур'ёзная увага надаецца аплікацыі з выкарыстаннем галуна, вышыўкі каляровымі шаўковымі ніткамі.

Мэблявая вытворчасць вызначалася вялікай разнастайнасцю вырабаў, што было абумоўлена новымі патрабаваннямі эпохі. У той час калі асартымент вырабаў для храмаў быў абмежаваны сакральнай традыцыяй, то ў вырашэнні палацавых інэр'ераў, у параўнанні з папярэдняй эпохай, мэбля адыгрывала вызначальную ролю. Не гледзячы на шырокае карыстанне прывазнымі вырабамі з Францыі, Фландрыі, Германіі і поўначы Польшчы, прадукцыя мясцовых майстроў займала таксама важнае месца.

Актыўнае грамадзянскае и жыллёвае будаўніцтва сфавміравала устойлівы попыт на літыя архітэктурныя элементы - балконныя рашоткі, разнастайнага прызначэння агароджы, дэталі завяршэння дахаў, паркавую мэблю, прадметы для інтэр'ераў, а таксама літыя элементы для надмагілляў. Высокімі мастацкмі якасцямі вызначаліся вырабы заводаў у Вішневе, Добрушы, Налібоках, Высокім. У дэкоры, у пераважнай большасці, выкарыстоўвалася спалучэнне стылізаваных равслінных матываў і геаметрычных форм.

Каваныя вырабы з'яўляюцца найбольш масавымі сярод іншых у дадзены перыяд. Выпуск ліставога і палоснага пракату, які ўваходзіў у прадукцыю многіх металургічных заводаў Беларусі і поўдня Расіі і які шырока выкарыстоўваўся кавалямі ў якасці загатовак, прывяло да аднастайнасці вырабаў, што найбольш відавочна праявілася ў агароджах і крыжах, найбольш пашыраных работах тагачаснага кавальскага мастацтва.

Вялікую частку культавых і побытавых рэчаў складалі вырабы з каляровых металаў: медзі, волава, латуні і бронзы. Асаблівай папулярнасцю карысталіся алавяныя вырабы, дастаткова простыя па тэхналогіі выканання і танныя. ДЛя больш вытанчаных рэчаў выкарыстоўвалі латунь, якая дазваляла вырабляць больш разнастайныя ў мастацкіх адносінах варыянты, асабліва дасягаць самай шырокай гамы колеру і адценняў.

Калі асартымент шкляных вырабаў не зазнаў істотных змен, то ў спосабе выканання і тэхналогіі фармавання, у сувязі з пераходам да фабрычнай вытворчасці, адбыліся істотныя змены. Да паловы XIX стагоддзя працягвала дзейнічаць Налiбоцкая і Урэцкая мануфактура, прадукцыя якой па-ранейшаму вылучалася высокім мастацкім узроўнем. Вялікай папулярнасцю карыстаўся крышталёвы посуд, арнаментаванае барочнае аздабленне якога змяняецца больш сціплым, акцэнтуючы увагу на празрыстасці і бляску прадметаў.

Актыўнае ўзвядзенне будынкаў саіага рознага прызначэння выклікала вялікую патрэбу ў архітэктурнай кераміцы, і перш за ўсё у кафлі, вырабам якой займаліся як невялікія майстэрні, мануфактурфы, так і буйныя прадпрыемства, якія пасалі узнікаць у другой палове XIX стагоддзя. Прамысловыя пераўтварэнні, якія прынеслі новыя тэхналогіі і спосабы механізацыі вытворчасці, моцна паўплывалі на развіццё кафлярства, спосабу яе дэкарыроўкі, яе пластыку і каляровыя вырашэнні.

У канцы VIII - пачатку XIX у Беларусі быў распаўсюджаны выраб царскіх варот з саломкі. З'яўляючыся унікальнай з'явай не толькі беларускага але і сусветнага мастацтва гэтыя творы амаль не захаваліся, за выключэннем трох экзэмпляраў.

У металапластыцы, як і ў астаткіх відах мастацтва застаецца актуальным зварот да ўзораў і стылістыкі мінулых эпох, да якіх з пачатку стагоддзя далучылася стылістыка Арт Нуво.

Уздзеянне стылістыкі Арт Нуво у кераміцы праявілася ў змяненні канструкцыі печаў і распаўсюджанню плаўных цякучых раслінных формаў і ўжыванню больш разнастайнай колеравай гаммы: ад белага, крэмава-белага да светла-блакітнага, зеленаватага, вохрыстага і карычневага таноў.

Мастацкі стыль Арт Нуво прынёс новыя стылявыя рашэнні ў шкларобчае мастацтва, узорамі для якога ў вялікай ступені служылі вырабы з Германіі і Аўстрыі, а таксама творы французскіх майстроў. Найбольш выразна рысы Арт Нуво праявіліся ў прадукцыі заводаў у Бярозаўцы, Нова-Барысаве, прадпрыемстваў у Старэве і Целеханах. Шырокае поле для мастацкіх вырашэнняў адкрывалі шкляныя рэзервуары і абажуры газавых лямп.

Пасля разбуральнага перыяду першай сусветнай і грамадзянскай вайны больш-меньш паспяхова аднавіць сваю дзейнасць атрымалася шкларобчым прадпрыемствам. На тэрыторыі савецкай Беларусі дзейнічаў Барысаўскі завод, які разам з вытворчасцю бытавых вырабаў, пачынае ладзіць выпуск высокамастацкай прадукцыі на экспарт, стылістыка якой паўтарала ўласныя больш раннія узоры. На тэрыторыі Заходняй Беларусі значныя дасягненні шкларобства складала прадукцыя Бярозаўскага завода, у якім значны уплыў на мастацкае вырашэнне вырабаў аказала дзейнасць замежных майстроў.

Развіццё керамічнага мастацтва ў пасляваенныя дзесяцігоддзі звязана з дзейнасцю М. Міхалапа, які садзейнічаў арганізацыі фаянсава-фарфоравай вытворчасці ў БССР і стварэнню эталонаў і ўзораў керамічных вырабаў. Адметнай з'явай былі вазы створаныя з нагоды юбілеяў падзей савецкай гісторыі ў якіх паўтараюцца характэрныя для мінулых стылявых эпох прыёмы, асабліва антычнасці і класіцызму.

Мастацкае шкло пасляваеннага перыяда развівалася ў першую чаргу за кошт вытворчасці заводаў у Бярозаўцы і Барысаве, якія 50-х гадоў акрамя звычайных гатунковых рэчаў пачалі ствараць мастацкія вырабы. Новыя мастацкія сродкі з'явіліся з ўвядзеннем новых тэхналогій звязаных з вытворчасцю каляровага шкла. Для вытворчасці вырабаў выкарыстоўваліся як майстрамі Маскоўскага камбіната прыкладнога мастацтва, так і беларускіх аўтараў.

Перамены у савецкім грамадстве закранулі ў развіццё дэкаратыўнага мастацтва ў бок большай разнастайнасці і вызвалення ад утылітарнага прызначэння. Асаліва відавочныя былі перамены у шкларобчым мастацтве. Асноўнымі цэнтрамі шкларобства заставаліся па-ранейшаму заводы ў Барысаве і Бярозаўцы, з якімі звязана творчасць выбітных майстроў, сярод якіх вылучаецца імя У. Мурахвера. Агульная тэндэнцыя мастацкіх шкляных вырабаў праявілася ў павышэнні дэкаратыўнасці, пошуках нацыянальных тэм і разнастайных прыёмаў стылізацыі.

Значнай з'явай у развіцці беларускай мастацкай керамікі было адкрыццё ў 1964 годзе ў Тэатральна-мастацкім інстытуце кафедры керамікі. У 60-х гадах праца майстроў керамістаў у асноўным датычыць распрацоўкі ўзораў для масавага тыражыравання. Паступова увага майстроў пераносілася на дэкаратыўнасць вырабаў, якая стваралася не толькі за кошт вар'іравання форм, але і ўжываннем розных тэхнік і матэр'ялаў.

Ганчарнае рамяство ў канцы XIX - пачатку XX стагоддзя было адным з самых расппўсюджаных на Беларусі. Яшчэ ў перадваенныя часы тут дзейнічалі многія дзесяткі ганчарных цэнтраў, дзе налічвалася да 200-300 ганчароў. З развіццём масавай прамысловай вытворчасці таннага посуду, большасць ганчарных цэнтраў з другой паловы XX стагоддзя прыйшла ў поўны заняпад. У гэты перыяд ганчарнае мастацтва развівалася толькі дзякуючы творчасці адзінкавых майстроў, якія захоўвалі традыцыю народнай керамікі.

З другой паловы 60-х у беларускім дэкаратыўным мастацтве з'яўляецца новы від - габелен. Першапачаткова габелены ствараліся майстрамі-ткачамі па эскізах мастакоў на Украіне, пасля ў Барысаве. Набліжанасць ранніх твораў да манументальнага мастацтва ў 80-х гадах змяняецца камернасцю, дзе вялікая ўвага надаецца разнастайнасці фактур, матэр'ялам і тэхніцы выканання.

Беларускае народнае адзенне складае вяршыню майстэрства ткачых і вышывальшчыцю Асаблівай дасканаласцю вызначаецца святочнае адзенне, асабліва жаночае. Кожны з рэгіёнаў Беларусі вылучаецца сваімі адметнымі мастацкімі прыёмамі: на Поўдні вялікую роль у аздабленні адыгрывая арнамент, у той час як на Поўначы адзенне ў дэкаратыўных адносінах больш сціплае і стрысманае. У мужчынскім касцюме надзвычай вялікае значэнне мелі паясы, якія адыгрывалі таксама важную ролю ў розных абрадах.

Шырокім дыяпазонам вышыванага дэкору вылучаюцца ручнікі, якім надавалася надзвычай глыбокі сімвалічны і сакральны змест. Адсюль вялікая роля арнаменту, які сваімі вытокамі сягае ў нглыбіню стагоддзяў. Як і ў выпадку з адзеннем, ткацтва і вышыванне ручнікоў мелі свае рэгіянальныя асаблівасці.

Надзвычай рознабакова дэкаратыўныя якасці тканых вырабаў выявіліся ў посцілках і дыванах. Пры ўсёй разнастайнасці вырабаў тут таксама маюцца свае рэгіянальныя асаблівасці. Так, для Захаду Беларусі характэрна ярка выяўленая папярочная паласатасць. На паўднёвым усходзе пераважваюць замкнеёныя кампазіцыі з шасці-васьмі буйных фігур па сярэдзіне.

Асаблівага росквіту народнае мастацтва маляваных дываноў, альбо "маляванак", дасягнула ў даваенны і першы пасляваенны час, калі інтэнсіўная перабудова вёскі і паляпшэння ітэр'ера жылля запатрабавалі новых відаў яго дэкаратыўнага аздаблення. У стылявым плане найбольш распаўсюджаным быў тып дывана з раслінным або кветкавым матывам выкананым на пафарбаваным у чорны колер палатне. Найбольшай індывідуальнасцю вылучаюцца творы А. Кіш, творы якой адрозніваюцца распрацаванымі сюжэтнымі кампазіцыямі і багаццем колеру, які амаль поўнасцю пакрываў паверхню дывана.

З канца XIX стагоддзя ў сялянскім побыце вялікай папулярнасцю карысталіся размаляваныя вазкі, дугі, некаторыя віды мэблі, але найбольш ярка асаблівасці роспісу па дрэве выявіліся ў дэкоры вясельных куфраў. Найбольш выразнае аздабленне маюць куфры Брэсцкага Палесся, дзе гэтае мастаціва праіснавала аж да сярэдзіны XX стагоддзя.

Мастацтва роспісу пасхальных яек - адзін з самых старажытных відаў народнага мастацтва, які на жаль на Беларусі за савецкі час, у выніку барацьбы з рэлігіяй, быў амаль вынішчаны і пазабыты.

Адзін з самых запатрабаваных у побыце відаў рамёстваў, якое валодала таксама сваімі мастацкімі прыёмамі пры вырабе утылітарных рэчаў. найбольш разнастайна кавальскае мастацтва праявілася ў вырабах надмогільных крыжоў і аздаблення храмаў.

З'яўляючыся унікальным відам беларускага прыкладнога мастацтва, рамяство пляцення і аплікацыі з саломкі набыло вялікую папулярнасць у XX стагоддзі. З другой паловы стагоддзя плеценыя саламяныя вырабы гаспадарчага прызначэння выйшлі з ужытку і мастацтва саломапляцення засяродзілася амаль цалкам на вытворчасці дэкаратыўных вырабаў. Не меньшай папулярнасцю карыстлася аплікацыя з саломкі, якая з 1955 года нават набыла характар дзяржаўнага промыслу. Але найбольшыя дасягненні ў пляценні і аплікацыі з саломкі звязаны з імёнамі асобных майстроў, творы якіх набылі вядомасць і прызнанне далёка за межамі Беларусі.

Пляценне з лазы, якое з'яўляеца адным з самых старажытных рамёстваў, у канцы XIX - першай палове XX стагоддзя было не толькі хатнім заняткам, але шырокаразвітым промыслам і было цалкам з'арыентавана на задавальненне бытавых патрэб. Вырабы з бяросты таксама мелі значнае распаўсюджанне, але ў другой палове XX стагоддзя гэты від рамяства прыйшоў у амаль поўны заняпад.

Від народнай дэкаратыўна-прыкладной творчасці, які ў канцы XIX - першай палове XX стагоддзя перажыў яркі, але кароткі росквіт. У сваім традыцыйным выглядзе выцінанка ўжо ў першае пасляваеннае дзесяцігоддзе выйшла з ужытку, саступіўшы месца новым сродкам дэкору. Далейшае развіццё гэты від мастацтва атрымаў дзякуючы творчасці як асобных народных майстроў, так і прафесійных мастакоў.