Графіка

Графіка Архітэктура Жывапіс Пластыка Прыкладное мастацтва Побытавыя рэчы

X-XIIІ ст.

|

XIV-XVI ст.

|

XVII ст.

|

XVІII ст.

|

XIX ст.

|

XX ст.

  X-XIIІ ст.
Ілюмініраванне рукапісаў

Прыняцце хрысціянства спрыяла распаўсюджанню пісьменнасці на землях Старажытнай Русі і дало пачатак складанню рукапісных кніг, з якімі стала развівацца мастацтва ілюмініравання - працэс аздабленне кніжных старонак мініяцюрамі або арнаментам. Дакладнае паходжанне рукапісных твораў гэтага перыяду застаецца невысветленным і іх прынята лічыць агульным здабыткам беларускай, рускай і украінскай культуры. Верагодным з'яўляецца належнасць да полацка-смаленскай школы "Служэбніка" Варлаама Хутынскага і Аршанскага евангелля. Стылістыка выканання кніжнага аздаблення і мініяцюраў, з якіх па мастацкаму узроўню вылучаецца Астрамірава евангелле і Ізборнік святаслава, выразна сведчыць аб вялікім уздзеянні візантыйскай традыцыі, для якой характэрна выкарыстанне у арнаментацыі стылізаваных раслінных, геаметрычных матываў. Разам з тым у аздобе шэрагу рукапрісаў, як напрыклад "Кодэкс Гертруды", відавочны рысы раманскага стылю.

• Полацкае евангелле
• Тураўскае евангелле
• Аршанскае евангелле
• Мсцiжскае евангелле
• Астрамiрава евангелле
• Iзборнiк Святаслава
• Кодэкс Гертруды
• Рэймскае евангелле
• Супрасльскi рукапiс
• Служэбнiк Варлаама Хутынскага
  XIV-XVI ст.
Ілюмініраванне рукапісаў

Да канца XIV ст. у аздабленні рукапісных кніг працягвае дамінаваць візантыйская традыцыя у форме тэраталагічнага стылю, для якога характэрна камбінацыі антрапаморфных і зааморфных выяў і раменнага пляцення. Найбольшая уяўленне аб гэтым стылі дае Мсціжскае евангелле. У XV-XVI ст. становіцца папулярным балгарскі і новавізантыйскі стыль з характэрнымі кругамі ў некалькі ярусаў, рашоткамі і складаным перапляценнем геаметрычных форм, яскравым прыкладам чаго з'яўляецца Шаршоўскае евангелле. Разам з тым з канца XIV ст. у мініяцюрах асобных рукапісаў назіраецца пэўны адыход ад візантыйскіх канонаў і набліжэнне да рэалістычных выяваў, што прыводзіць да пашырэння у канцы XV ст. рэнесанснага стылю, які найлепей адлюстроўваюць мініяцюры Радзівілаўскага летапісу.

Тэраталагічны стыль
• Мсцiжскае евангелле
• Лаўрышынскае евангелле
• Полацкае нядзельнае евангелле
• Смаленскі псалтыр
• Друцкае евангелле
• Мсцiслаўскае евангелле
Балгарскі і новавізантыйскі стыль
• Другое Тураўскае евангелле
• Шаршоўскае евангелле
• Жыровiцкае евангелле
• Кодэкс "Дзесятаглаў"
Рэнесансны стыль
• Ваўкавыскае евангелле
• Радзівілаўскі летапіс
• Служэбнік
• Мелішаўскае евангелле
Гравюра на дрэве

На пачатку XVI ст., разам са з'яўленнем першых беларускіх друкаваных кніг, у графічнае мастацтва прыходзіць новая тэхніка - гравюра, якая напачатку свайго існавання выконвалася на дрэве і вядомая пад назвай ксілаграфія. Першыя дрэварыты належаць выданням Ф. Скарыны і адрозніваюцца як высокімі мастацкімі якасцямі так і выдатным паліграфічным узроўнем. Далейшае развіццё кніжная гравюра атрымала з другой паловы XVI ст. і было звязана з выдавецкай дзейнасцю друкарняў на тэрыторыі Беларусі.

• Выданні Францыска Скарыны
• Выданні Івана Фёдарава
• Выданні Мамонічаў
• Выданні Сымона Буднага
• Берасцейская Біблія
Гравюра на медзі

З другой паловы XVI ст. распачынаецца развіццё новай графічнай тэхнікі - гравюры на медзі. Першыя медзярытныя творы адносіліся у асноўным да жанру картаграфіі і блізкага па вырашэнню гарадскога пейзажа, якія былі выкананы па замове мясцовай заможнай шляхты замежнымі мастакамі за межамі Беларусі.

• Картаграфія
• Гарадзкі пейзаж
  XVII ст.
Гравюра на медзі

Тэхніка дрэварыту як найлепей адпавядала патрабаванням барочнага стылю, які ад пачатку XVII ст. становтцца дамінуючым у мастацтве. Новая графічная тэхніка дазваляла вырашаць складаныя кампазіцыйныя вырашэнні, падрабязна выяўляць дэталі і перадаваць мяккую мадэліроўку светлаценю. Адзначаныя вартасці знайшлі прымяненне як у кніжнай так і ў станковай графіцы, якая атрымала інтэнсіўнае развіццё ў розных жанрах: гістарычны і бытавы, партрэт, пейзаж і картаграфія. Пачатак развіцця медзярыту на тэрыторыі Беларусі быў пакладзены Т. Макоўскім, якое было паспяхова прадоўжана праз выдавецкую дзейнасць друкарняў, у першую чаргу друкарняй Віленскай езуіцкай акадэміі, якая на працягу стагоддзя стала буйнейшым культурным і асветніцкім цэнтрам у ВКЛ.

• Тамаш Макоўскі
• Аляксандр Тарасевіч
• Лявонцій Тарасевіч
• Іван Шчырскі
• Францішак Бальцэвіч
• Міхась Сімкевіч
• Лаўрэнцій Кршчановіч
• Конрад Гётке
• Томас Шнопс
• Лаўрэнцій Вілатц
• Іаган Энгельгарт
• Даніэль Пельцэльда
• Абрахам ван Вэстэрфэльд
Гравюра на дрэве

Развіццё ксілаграфіі, значэнне якой на працягу стагоддзя паступова змяньшаецца, было звязана галоўным чынам з дзейнасцю друкарняў, якой адной з важнейшых была друкарня ў Куцеіне пры Богаяўленскмі манастыры, звязанай з выданнем кірылічнай кніжнай прадукцыі. Вядучым відам мастацтва ксілаграфіі была кніжная гравюра, спецыфіку развіцця якой вызначаў так званы абразны дрэварыт, які панаваў у беларускай кірылічнай кнізе з часоў Ф. Скарыны.

• Выданні Віленскага брацтва
• Куцеінскія выданні
Ілюмініраванне рукапісаў

Складанне рукапісных кніг у параўнанні з папярэдняй эпохай значна змяньшаецца і практыкуецца толькі праваслаўным і уніяцкім асяроддзі. У мастацтве аздаблення рукапісаў пануя дркуарскі стыль - паўтарэнне і нават імітацыя друкаваных выданняў. Між тым паступова павялтіваецца уздзеянне барочнай стылістыкі, якае надае графічным творам большую пышнасць і вытанчанасць.

Старадрукарскі стыль
• Ірмалогі
Балгарскі стыль
• Беларускі рукапіс
  XVIII ст.
Гравюра на медзі

У гэты перыяд мастацтва гравюры на метале дапоўнілася новымі тэхнікамі - акватынтай і афортам, якія ў параўнанні з традыцыйным медзярытам валодалі большымі пластычнымі сродкамі і мастацкімі прыёмамі. Акрамя таго значна паскорылася развіццё станковых форм графікі: гістарычныя і алегарычныя кампазіцыі, генеалагічныя дрэвы, абразы, мапы, гербы, партрэты, віды гарадоў. Кніжная гравюра развівалася дзякуючы дзейнасці шматлікіх друкарняў, з якіх найбольш значнымі былі друкарні Супрасльскага манастыра, Магілёўскага Богаяўленскага брацтва і Віленскай акадэміі. Сярод мастакоў, якія дабіліся ў тэхніцы металаграфікі значных поспехаў вылучаецца імя М. Вашчанкі. Партрэтнае мастацтва найбольш ярка прадстаўлена ў Нясвіжскім альбоме партрэтаў роду князёў Радзівілаў.

• Супрасльскія выданні
Магілёўская школа
• Выданні Богаяўленскага брацтва
• Максім Вашчанка
• Апанас Вашчанка
• Афанасій П.
• майстра Сямён
• Мікіта Антушкевіч
• Міхась Чарняўскі
• Ян Страбліцкі
Віленская школа
• Выданні Віленскай акадэміі
• Францішак Бальцэвіч
• Ігнат Карэнга
• Ян Пятроўскі
• Юзаф Перлі
• Іпаліт Перлі
• Е. Бёлінг
• Нясвіжскі альбом
Гравюра на дрэве

Па ранейшаму заставаліся запатрабаванымі кніжныя выданні з аздабленнем выкананым у тэхніцы ксілаграфіі, што было звязана ў першую чаргу з друкарскай дзейнасцю Супрасльскага манастыра. У стылевом плане ў выданнях Супрасльскай друкарні з цягам часу пачынае ўзрастаць уплыў народнага мастацтва. Найбольшыя дасягненні Магілёўскай школы ксілаграфіі найбольш звязаны з творчасцю В. Вашчанкі.

• Супрасльскія выданні
Выданні Богаяўленскага брацтва
• Васіль Вашчанка
• Фёдар Ангілейка
• Народны лубок
Ілюмініраванне рукапісаў

Не гледзячы на значныя дасягненні ў галіне друкарскай графікі працягвала развівацца традыцыя аздабленне рукапісных кніг, якое ў асноўным прытрымлівалася друкарскага стылю.

Друкарскі стыль
• Граматыка славянская
• Лімантар
• Статут маладзечынскага брацтва
• Анфалагіён
• Евангелле
• Веткаўская школа
  XIX ст.
Графіка 1-й паловы XIX ст.

Галоўны напрамак развіцця графікі ў Беларусі і Літве у гэты перыяд вызначвлі мастакі выхаванцы Віленскага універсітэту, у якім з пачатку XIX ст. была адкрыта кафедра графікі, найбольш плённы перыяд якой быў звязаны з выкладніцкай дзейнасцю ангельскага графіка Дж. Сайндэрса. У стылістычным плане дамінуючая роля належала класіцызму з яго схільнасцю да культывацыі антычных форм. У тэхнічным плане, акрамя традыцыйных тэхнічных прыёмаў металаграфікі, з'явілася новая тэхніка - літаграфія, якая дазваляла працаваць у шырокім дыяпазоне колераў. Акрамя таго, акварэль і малюнак, якія перад гэтым выконвалі падрыхтоўчую функцыю для будучых жывапісных твораў, набылі самастойную каштоўнасць. Сярод жанравых накірункаў найбольшую вагу меў партрэтны жанр, у якім найбольш паспяхова працаваў М. Падалінскі.

• Францішак Смуглевіч
• Міхаіл Падалінскі
• Багуміл Кіслінг
• Банавентура Клямбоўскі
• Казімір Бахматовіч
• Канстанцін Кукевіч
• С. Страшэвіч
• К. Рыпінскі
• Ян Дамель
• Валенцій Ваньковіч
Замежныя графікі
• Джозэф Саўндэрс
Графіка сярэдзіны XIX ст.

Параза паўстання 1831 г., якая спавадавала закрыццё Віленскага універсітэту, не зменьшыла узровень патрыятычных настрояў у культурным і мастацкім асяроддзі. Цікавасць да гісторыі свайго краю найбольш усяго знаходзіла адлюстраванне у пейзажным жанры, які паступова адыходзіў ад класічных канонаў я звяртаўся да адлюстравання рэчаіснасці. Але пейзажныя творы гэтага перыяду яшчэ пазбаўлены выяўленняў асабістых пачуццяў мастака да краявіду і хутчэй накіраваны на фіксацыю пэўнай мясцовасці, з яе характэрнымі прыкметамі, якімі зазвычай былі архітэктурныя помнікі, звязанымі з гістарычным мінулым або жыццём вядомай асобы. Яскравым прыкладам развіцця пезажнага жанру у такім напрамку з'яўляецца творчасць Н. Орды, творам якога акрамя дакументальнай ілюстратыўнасці ўласцівы высокія мастацкія якасці.

• Артур Бартэльс
• Люцыян Крашэўскі
• Юзэф Азямблоўскі
• Міхаіл Кулеша
• Напалеон Орда
• Вікент Смакоўскі
• Канут Русецкі
Графіка 2-й паловы XIX ст.

У гэты перыяд у белароускім графічным мастацтве працягваецца станаўленне рамантызму, які увабраў у сябе уплывы літоўскага, польскага і расійскага мастацтва. Найбольш яскравым прыкладам такіх працэсаў з'яўляецца творчасць М. Андрыёлі, які найчасцей усяго звяртаўся да тэмы часоў станаўлення ВКЛ або да падзей паўстання 1863 г. Акрамя таго, у графіцы набываюць актуальнасць тэмы грамадзка-сацыяльнага зместу, жаданне з крытычных пазіцый паказаць тагачасную рэчаіснасць, што праявілася ў развіцці бытавога жанру.

• Міхал Эльвіра Андрыёлі
• Артур Гротгер
• Фадзей Дмахоўскі
• Альфрэд Ромер
• Міхаіл Мікешын
Расійскія графікі
• Іван Трутнеў
Польскія графікі
• Юзаф Панкевіч
• Лявон Вычулкоўскі
Ілюмініраванне рукапісаў

Не гледзячы на распаўсюджанне друкаваных выданняў і ў гэты перыяд працягвалася традыцыя складання рукапісных кніг і іх аздаблення, якія атрымалі далейшае развіццё у Ветцы, дзе знаходзілі гарманічнае спалучэнне беларуская, руская і украінская народныя культуры.

• Веткаўская школа
  XX ст.
Графіка рубяжа і пачатку XX ст.

З актывізацыяй грамалзка-палітычнага жыцця ў Расіі і нацыянальна-вызваленчага руху на ўскраінах імперыі узмацняецца сацыяльна-палітычная накіраванасць графічных твораў, якія знаходзілі месца на старонках шматлікіх часопісаў. У жанравым плане выразна адчуваецца зварот да бытавой тэматыкі. У тэхнічным плане доля металаграфічных твораў паменьшыла, аддаючы перавагу малюнку і акварэлі. Уплыў стылістыкі Арт Нуво, які найбольш праявіўся ў афармленні друкаваных выданняў, прынёс новыя мастацкія рысы і пластычныя вырашэнні.

• Антон Каменскі
• Станіслаў Богуш-Сестранцэвіч
• Казімір Кастравіцкі
• Э. Сукоўскі
• А. Лукашэвіч
• І. Яроменка
Графіка 10-20-х гг.

Напружаны перыяд гісторыі звязаны з падзеямі першай сусветнай вайны і рэвалюцыі ў Расіі адзначаны таксама распаўсюджаннем стылістыкі мадэрнізма, які на Беларусі найбольшае увасабленне знайшоў у мастацкім асяроддзі Віцебска, у прыватнасці ў творчасці М. Шагала. Паралельна з мадаэрнісцкімі плынямі працягвала развівацца стылістыка Арт Нуво, якая закранула творчасць А. Астаповіча. З усталяваннем савецкай улады шырокае распаўсюджанне атрымала плакатнае мастацтва, якое выконвала ролю прапаганды камуністычных ідэй.

• Марк Шагал
• Аркадзь Астаповіч
• Плакатнае мастацтва
Графіка 20-30-х гг.

З падзелам Беларусі ва усходняй і заходняй частках развіццё графікі адбывалася па рознаму. Ва Усходняй Беларусі некаторы час працягваецца уплыў мадэрнізму, які разам з развіццём нацыянальнай тэматыкі знаходзіць ужытак ў афармленні газет і часопісаў. Развіццё графікі ў Заходняй Беларусі можна прасачыць па творчасці Язэпа Драздовіча, які працягваў традыцыю дарэвалюцыйнай беларускай графікі, арыентаваную на адлюстраванне нацыянальнай тэматыкі.

Усходняя Беларусь
• Саламон Юдовін
• Я. Мінін
• Міхаіл Філіповіч
• П. Гуткоўскі
• Анатоль Тычына
• Г. Змудзінскі
• В. Дваркоўскі
• Аляксандр Ахола-Вало
Заходняя Беларусь
• Язэп Драздовіч
• Міхась Сеўрук
• Пётр Сергіевіч
• Зміцер Крачкоўскі
• Раман Семашкевіч
Графіка 30-40-х гг.

Разам з пазітыўнымі зменамі ў развіцці графікі звязанымі з палепшаннем якасці друкаваных выданняў, перш за ўсё прызначаных для дзяцей і юнацтва, а таксама адкрыццём паліграфічнага аддзялення ў Віцебскім мастацкім вучылішчы, паступова адбываліся і негатыўныя, як напрыклад узмацненне цэнзуры і вылучэнне соцрэалізму як адзінага мастацкага стылю. Апошняе найбольш закранула развіццё станковых форм графікі, накіраванай на выкананне рэпартажаў аб падзеях савецкай рэчаіснасці.

• Б. Басаў
• А. Шахрай
• І. Гембіцкі
• Леў Лейтман
• М. Малевіч
Графіка 40-50-х гг.

З пачаткам вайны рэзка ўзрасла ідэалагічная задача графічных твораў, якая найбольш актыўна знаходзіла выражэнне ў плакатах і карыкатурах. Тую самую функцыю выконвалі партрэтныя замалёўкі ўдзельнікаў франтавых падзей і партызанскага руху, калі мастацкія запатрабаванні гралі другасную ролю. Першае паслеваеннае дзесяцігоддзе, не гледзячы на складаную ідэалагічную сітуацыю, жорсткія тэматычныя і стылістычныя абмежаванні, было дастаткова плённым у развіцці кніжнай графікі, выключная роль у якой у гэты перыяд належыць А. Волкаву. Станковыя формы графікі працягвалі выконваць "рэпартажную" функцыю, якая зазвычай ажыццяўлялася сціплымі тэхнічнымі сродкамі. Практыка эстампу мела месца толькі у творчасці асобных графікаў, такіх як Л. Ран.

• В. Ціхановіч
• Сяргей Раманаў
• Анатоль Волкаў
• Лазар Ран
Графіка 50-60-х гг.

Адзін з пераломных перыядаў у савецкім грамадстве быў звязаны з наступленнем часоў "адлігі", якая дала значны штуршок у развіцці культуры і мастацтва. Стылістыка "соцрэалізму" пакуль яшчэ мела моцныя пазіцыі, хоть ужо дастаткова выразна паказала сваю вычарпанасць. Пры адносных паслабленнях, якія зрабіла савецкая ідэалагічная цэнзура, мастакам дазволялася пэўная вольнасць ў фармальна-стылевом плане.

• Яўген Ціхановіч
• Мікалай Абрыньба
• Міхаіл Бельскі
• Мікалай Гуціеў
Графіка 60-70-х гг.

З 1959 года распачынае выпускі графічнае аддзяленне Тэатральна-мастацкага інстытута. Развіццё графікі у гэты перыяд адбываецца у асноўным пад знакам "суровага стылю". Пошукі нацыянальнай тэматыкі, творчы эксперымент, абнаўленне сродкаў графічнай выразнасці маюць месца як у кніжнай так і станковай графіцы.

• Сямён Герус
• Аляксандра Паслядовіч
• Алена Лось
• Арлен Кашкурэвіч
Графіка 70-80-х гг.

Перыяд які быў плённым для беларускай графікі, асабліва яе кніжнай формы. Да сярэдзіны 80-х у Беларусі склалася буйная еўрапейская школа кніжнай графікі, якая мела выразную нацыянальную стылістычную мову. Вялікія дасягненні у кніжнай графіцы складалі ілюстрацыі да класікаў беларускай і сусветнай літаратуры.

• Георгій Паплаўскі
• Васіль Шаранговіч
• Наталля Паплаўская
• Ілля Немагай
• Барыс Забораў
• Яўген Кулік
• Уладзімір Басалыга
Графіка 80-90-х гг.

Кніжнае графічнае мастацтва гэтага перыяду вызначана больш свабоднай трактоўкай зместу літаратурнага твора, не паўтараючы яго літаральна а ствараючы некі яго выяўленчы эквівалент, мэтай якога было стварыць цэласны вобраз кнігі. Вялікая увага надаецца пераасэнсаванню народных традыцый мастацкай культуры, прыкладам чаго могуць служыць творы М. Селешчука, У. Савіча. З 80-х гадоў беларускія графікі пачынаюць працу з замежнымі кнігавыдаўцамі, выводзячы такім чынам беларускую кніжную графіку на знешні рынак.

• Мікалай Селяшчук
• Уладзімір Савіч
• Валерый Славук
• Тамара Беразенская
• Ірына Сяржаніна
Графіка беларускага замежжа XX ст.

З ліку імён мастакоў, чыё графічнае мастацтва найбольш інтэнсіўна працягвала развівацца за межамі Беларусі, належыць вылучыць М. Шагала, творчасць якога прайшла праз усё XX стагоддзе.

• Марк Шагал

   Літаратура
  1. Гісторыя беларускага мастацтва (у шасці тамах). Мінск, "Навука і тэхніка", 1987
  2. Лазука Б. А. Гісторыя беларускага мастацтва (у двух тамах).. Мінск, "Беларусь", 2007
  3. Харэўскі С. В. Гісторыя мастацтва і дойлідства Беларусі. Вільня, Еўрапейскі гуманітарны універсытэт, 2007
  4. Дробаў Л. Н. Графіка Беларусі XIX - пачатку XX стагоддзя. Мінск, "Тэхналогія", 2000.
  5. Баразна М. Р. Мастацтва кнігі Беларусі XX стагоддзя. Мінск, "Беларусь", 2007.
  6. Художники Советской Белоруссии. Союз Художников БССР. Минск, "Беларусь", 1976

  • Галоўная • Аб праекце • Гісторыя • Даведнік • Галерэя • Пошук [А-Я] • Кантакт
 
Старажытны перыяд Насельніцтва Архітэктура
Перыяд Русі Грамадскі лад Жывапіс
Перыяд ВКЛ Гаспадарка Графіка
Перыяд Рэчы Паспалітай Вайсковая справа Пластыка
Перыяд Расійскай Імперыі Духоўнае жыццё Прыкладное мастацтва
Найноўшая гісторыя Падзеі і асобы Побытавыя рэчы
 
Спадчына Беларусі > Галерэя